In zijn nieuwe rapport Eenzaam gestorven beschrijft ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass dat oud-bewoners van gesloten jeugdzorgafdelingen kampen met ernstige trauma’s en dat sommige zelfs overgingen tot zelfdoding. Erkenning, nazorg of financiële hulp bleven uit volgens Bhugwandass. Twee jeugdzorginstellingen bieden nu hun excuses aan aan jongeren die op Zikos-afdelingen (Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie) hebben gezeten. 

In 2024 bleek dat de zorg voor jongeren met zeer complexe psychiatrische problemen op de afdelingen ernstig tekortschoot. De jongeren zaten urenlang opgesloten, werden vernederd en hardhandig in bedwang gehouden, zonder een passende behandeling voor hun trauma's. De instellingen werden onder verscherpt toezicht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd gesteld die concludeerde dat er "onvoldoende kwaliteit van zorg" was en "onvoldoende begeleiding op maat". De afdelingen zijn inmiddels gesloten.

'Diepe schade'

"Wat er op de Zikos-afdelingen is gebeurd, had nooit mogen gebeuren", zegt jeugdzorgaanbieder Pactum. "De zorg op de Zikos-afdeling was in veel gevallen onveilig en heeft negatieve gevolgen gehad. Wij erkennen dat wat er is gebeurd diepe schade heeft veroorzaakt."

"Het was niet jouw schuld. Jij was kind en je had hulp en zorg nodig", schrijft jeugdzorginstelling iHub onderwijs & familiezorg in een brief. "Die hadden wij je moeten geven. We hadden samen met jou moeten werken aan je herstel en uitzicht op een betere toekomst. Hierin zijn wij tekortgeschoten. En daarvoor bieden wij onze oprechte excuses aan."

Nieuw rapport Jason Bhugwandass

De excuses komen op de dag waarop het nieuwe rapport Eenzaam Gestorven van onderzoeker Jason Bhugwandass werd gepresenteerd. Bhugwandass zat in 2015 ook op een Zikos-afdeling omdat hij zwaar depressief en suïcidaal was. Het rapport is een vervolg op een eerder rapport uit 2024 waarin Bhugwandass om aandacht vroeg voor de misstanden en samen met de jongeren willen kijken hoe ze hen het beste kunnen helpen.

Erkenning voor wat zij meemaakten is van cruciaal belang, zegt ook Levi van Dam, bijzonder hoogleraar Veerkrachtig Opgroeien. Hij keek met Bhugwandass mee tijdens het onderzoek. "Alleen al om weer vertrouwen te krijgen in bevoegd gezag en hulpverlening." Daarvoor zal het bevoegd gezag eerst een gesprek moeten voeren en met excuses moeten komen, vindt Van Dam.

Keten

Peter Dijkshoorn, oud-jeugdpsychiater en expert op het gebied van voorkomen van repressie in de jeugdzorg. onderzocht een groep jongeren die op een Zikos-afdeling verbleef. "Zij hebben in hun jeugd een trauma opgelopen. Gemiddeld hebben zij daarna zeven stappen gezet binnen de jeugdzorg. Bij elke stap zijn ze achteruit gegaan. Het systeem heeft deze kinderen slechter gemaakt."

Zikos was de allerlaatste stap in de zorgketen. "Het is zeer kwalijk dat zij daar niet de juiste specialistische hulp kregen en dat de juiste nazorg nu ontbreekt. Al moeten we als sector wel naar heel de keten kijken. Niet alleen naar Zikos", vindt Dijkshoorn.

Meer lezen